ގިޔާމަތް ދުވަސް

ހުސައިން އަފީފު

إن الحمد لله نحمده ونستعينه ونستغفره ونعوذ بالله من شرور أنفسنا ومن سيئات أعمالنا من يهد الله فهو المهتد ومن يضلل الله فلن تجد له وليا مرشدا. وأشهد أن لا أله إلا الله وحده لا شريك له وأشهد أن محمدا عبده ورسوله صلى الله عليه وسلم. أما بعد...

إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ (1) وَأَذِنَتْ لِرَبِّهَا وَحُقَّتْ (2) وَإِذَا الْأَرْضُ مُدَّتْ (3) وَأَلْقَتْ مَا فِيهَا وَتَخَلَّتْ (4) وَأَذِنَتْ لِرَبِّهَا وَحُقَّتْ (5)

"އުޑު ފަޅަފަޅައިގެންދާ ހިނދެވެ. އަދި އެ އުޑުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އަމުރުފުޅަށް އެ އުޑު ކިޔަމަންވާހިނދެވެ. އެ އުޑަށް އެކަން ޙައްޤުވެގެންވެއެވެ. އަދި ބިންގަނޑު ތަނަވަސްވެ، ފެތުރިގެންދާ ހިނދެވެ. އަދި އެ ބިމުގެ ތެރޭގައިވާ ތަކެތި އުކާލައި، އެ ބިން ހުސްވެގެންދާ ހިނދެވެ. އަދި އެ ބިމުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އަމުރުފުޅަށް އެ ބިން ކިޔަމަންވާ ހިނދެވެ. އެ ބިމަށް އެކަން ޙައްޤުވެގެންވެއެވެ".

އާދެ! ވާހަކަ ދައްކަން މިއުޅޭ ދުވަހަކީ ވަރަށް ވެސް ބިރުވެރި ދުވަހެކެވެ. ޒަލްޒަލާއެއް ސުނަމީއެއް އައުމުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވެގެންދާގޮތް ހިތްމައްޗައް ގެނެސްގަންނަންވެސް އުނދަގޫލެވެ. މީހުންގެ ވޭނާއި ކެކުޅުމުގެ އަޑު އަހައި ހިތްދަތިވެ ހިތް ހަލާކުވެގެން ހިނގައިދާނެ ހެންވެސް ހީވެއެއްނޫންތޯއެވެ؟ ނަމަވެސް މިދައްކަން މިއުޅެނީ މިފަދަ ބިރުވެރިކަން އަޅާކިޔާ ނުލެވޭހާ ބިރުވެރި ދުވަހެއްގެ ވާހަކައެވެ. ކޮންމެ ނަފްސެއްވެސް ނަފްސީ ނަފްސީ ކިޔަމުން އެމީހުން އެންމެ ލޯބިވަ މީހުން ދޫކޮށް އަމިއްލަ ސަލާމަތައް ދުވާނޭ ދުވަހެއްގެ ވާހަކައެވެ. މާތް ﷲ އެކަލާނގެ ބާއްވާލެއްވި ޤުރުއާނުގައި އަންގަވަނީ:

يَقُولُ الْإِنْسَانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ (10) كَلَّا لَا وَزَرَ (11) إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ (12)

"އެދުވަހުން އިންސާނާ ބުނާނެތެވެ. ފިލަންދާނީ ކޮންތާކަށް ހެއްޔެވެ؟ ހަމަހިލާ އެހެނަކުން ނުވަނެއެވެ. ރައްކާވެ ތިބެންދާނޭ ތަނެއްނެތެވެ. އެދުވަހުންގޮސް ހަމަޖެހުންވަނީ، ތިބާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ހަޟްރަތަށެވެ"

ތެދެކެވެ. އެދުވަހުގެ ހަމަޖެހުން ގޮސް އެކަލާނގެ ހަޟްރަތައް ނޫނީ ނުވެއެވެ. ދެން އާދަމުގެފާނުން ފެށިގެން ހުރިހާ އިންސާނުން އަލުން ދިރުއްވަވައި ހަމާއި މަހާއި ކައްޓާއި އެއްކުރެވި އިނގިލިތަކުގެ ކުރިތަކަށް ދަންދެން އެންމެ ފުރަތަމައިން އިންސާނާ އުފެއްދެވި ފަދައިން އުފައްދަވާނެއެވެ. އަދި އިންސާނާ އޭނާ ކުރި އަމަލުތަކުގެ ޖަޒާ ދެއްވާނެއެވެ. އެދުވަހުން އިންސާނާ ސިއްރުން ކުރިހާކަމަކާއި ފާޅުގައި ކުރިހާކަމެއް އޭނާގެ ފަތުގައި ލިޔެވިގެންވާ ތަން އޭނާ ދެކޭނެއެވެ. އަދި އޭނާއަށް އޭގެ ފުރިހަމަކަމާއިމެދު ހައިރާންވެ އަންތަރީސްވާނެއެވެ. އެއަށްފަހު އެމީހަކު ކުޅަކަންކަމުގެ ޖަޒާ އެމީހަކަށް ދެވޭނެއެވެ. އެއީ ކިތަންމެ ކުޑަ އަމަލެއްކަމުގައިވީނަމަވެސް އޭގެ ޖަޒާ އޭނާ އެދުވަހުން ރުހުނަސް ނުރުހުނަސް ދެކޭނެއެވެ. މާތް ﷲ ހަތްއުޑުމަތިން ބާއްވާލެއްވި އެކަލާނގެ ވަޙީގައިވަނީ:

فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ (7) وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ (8)

"ފަހެ ޒައްރެއްގެ މިންވަރުވިޔަސް، ހެޔޮކަމެއްކޮއްފި މީހާ، އެނާ އެކަން ދެކޭނެތެވެ. އަދި ޒައްރެއްގެ މިންވަރުވިޔަސް، ނުބައިކަމެއްކޮއްފި މީހާ، އޭނާ އެކަން ދެކޭނެތެވެ".
ހެޔޮއަމަލުކޮށް ދުނިޔޭގައި އީމާންވެ އުޅުނު މީސްތަކުންނަށް އެދުވަހުން ކަނާއަތައް ފަތް ދިއްކޮއްލެވޭ ހިނދު ބުނާނެތެވެ. ބަލާބަލާށެވެ. މިއޮތީ ތިމަންނަގެ ފޮތެވެ، ނިކަން ކިޔާބަލާށެވެ ހަމަކަށަވަރުން މިދުވަސް އަންނާނޭ ކަމާމެދު އަހަރެން ޝައްކެއްނުކުރީމުއެވެ. އެބައިމީހުންގެ ވާހަކަ އެކަލާނގެ ބަޔާންކުރައްވާ އަނގަވައިފައިވަނީ:

فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ فَيَقُولُ هَاؤُمُ اقْرَءُوا كِتَابِيَهْ (19) إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلَاقٍ حِسَابِيَهْ (20)

"ފަހެ، އެމީހެއްގެ ފަތް، އެމީހެއްގެ ކަނާތަށް ލިބުނުމީހާ ދަންނަށެވެ! ފަހެ، އެމީހާ ބުނާނެތެވެ. މިއޮތީއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންގެ ފަތް ކިޔައިބަލާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންގެ ހިސާބާ ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެކަން ތިމަންނާއަށް ޔަޤީންވިއެވެ".
ދެން އެމީހެއްގެ ނިމުން ހުރީ ކޮންފަދަ ގޮތަކަށްތޯ ބަޔާންކުރައްވައި މާތް ﷲ ވަހީ ކުރައްވަނީ:

فَهُوَ فِي عِيشَةٍ رَاضِيَةٍ (21) فِي جَنَّةٍ عَالِيَةٍ (22) قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ (23) كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئًا بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِي الْأَيَّامِ الْخَالِيَةِ (24)

"ފަހެ، އޭނާ ވާހުށީ، ރުހިގެންވާ ދިރިއުޅުމެއްގައެވެ. މަތިވެރިވެގެންވާ ސުވަރުގެއެއްގައެވެ. އެތާނގެ މޭވާތައް ކައިރިވެގެންވެއެވެ. (އަންގަވާނެތެވެ.) އަރާމުލިބެނިވި ގޮތުގައި، ތިޔަބައިމީހުން ކައިބޮއި އުޅޭށެވެ! ދުނިޔޭގައި ތިޔަބައިމޫން ހޭދަކުރި ދުވަސްތަކުގައި ތިޔަބައިމީހުންކުރި ހެޔޮ ޢަމަލުތަކުގެ ޖަޒާއެއްގެ ގޮތުންނެވެ".

ދުނިޔޭގައި ފަސާދަކޮށް މަތް ﷲ އަށް ޝަރީކުކޮށް އެކަލާނގެއަށް އުރެދި މާތް ﷲ އަށައި އެކަލާނގެ ރަސޫލުންނަށް ފުރައްސާރަކުރި މީހުން އެމީހުން އެކުރި ފުރައްސާރައިގެ ބަދަލު އެދުވަހުން ލިބޭނެއެވެ. އަދި ލަދުގަންނަން އެދުވަހުން ޖެހޭނީ އަދި ފުރައްސާރަ ރައްދުވާނީވެސް ހަމަ އެބައިމީހުންނަށެވެ. އެބައިމީހުން ކުރި އަމަލުތަކުގެ ފަތް ދިއްކޮއްލެވޭ ހިނދު އެކަމާ އިންކާރު ކުރުމަށް އެބައިމީހުން މަސައްކަތް ކުރާނެއެވެ. އެހެނެއްކަމަކު އެމީހުންގެ ގުނަވަންތައް އެމީހުންނާއި އިދިކޮޅަށް އެދުވަހުން ހެކިދޭނެއެވެ. މިގޮތައް އެމީހެއްގެ ހާލު ސިފަކޮއްދެއްވައި ވަޙީކުރައްވަނީ:

وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِشِمَالِهِ فَيَقُولُ يَا لَيْتَنِي لَمْ أُوتَ كِتَابِيَهْ (25) وَلَمْ أَدْرِ مَا حِسَابِيَهْ (26) يَا ‎لَيْتَهَا كَانَتِ الْقَاضِيَةَ (27)

"އަދި އެމީހެއްގެ ފަތް، އެމީހެއްގެ ވާތަށް ލިބުނުމީހާ ދަންނާށެވެ! ފަހެ، އެމީހާ ބުނާނެތެވެ. އޭ ސަހަރޯއެވެ! ތިމަންގެ ފަތް ތިމަންގެ އަތަށް ނުދެއްވެވިނަމަ ކިހާ ރަނގަޅުވީސްހެއްޔެވެ؟ އަދި ތިމަންގެ ހިސާނު ތިމަންނާއަށް ނޭނގުނުނަމަ ކޮންފަދަހެއްޔެވެ! އޭ ސަހަރޯއެވެ! އެ މަރު އެއީ، ތިމަންނާގެ ނިމުންކަމުގައިވީނަމަ، ކޮންފަދަހެއްޔެވެ!".
ދަންނާށެވެ. އެދުވަހުން ރޯ ރުއިމަކުން އަދި ވިސްނޭ ވިސްނުމަކުން އެދުވަހުން ކުރާނޭ މަންފާއެއްނުވެއެވެ. އެއަށްފަހު ވަޙީކުރައްވަނީ:

مَا أَغْنَى عَنِّي مَالِيَهْ (28) هَلَكَ عَنِّي سُلْطَانِيَهْ (29) خُذُوهُ فَغُلُّوهُ (30) ثُمَّ الْجَحِيمَ صَلُّوهُ (31) ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُهَا سَبْعُونَ ذِرَاعًا فَاسْلُكُوهُ (32)

"ތިމަންގެ މުދާ، ތިމަންނާއަށް އެއްވެސްކަމެއް ފުއްދައެއް ނުދިނެވެ. ތިމަންގެ އާރާއި ބާރު، ތިމަންގެ ކިބައިން ފިލައިހިނގައްޖެއެވެ. ( ޒަބާނިއްޔަ މަލާއިކަތުންނަށް ﷲ އަންގަވާނެތެވެ.) އޭނާ ހިފައި ކަސްތޮޅު އަޅާށެވެ! ދެން އެނާ ނަރަކައަށް ވައްދާށެވެ! ދެން ހަތްދިހަ މުށުގެ ދިގުމިންހުރި ހިލަހިލާއެއްގައި އޭނާ ހިލިހިލާ ޖަހާށެވެ!".
މިއަޒާބު ދެވުނީ ކޮން ސަބަބަކާ ހުރެތޯ ބަޔާންކުރައްވައި ވިދިގެން އޮތް އާޔަތްތަކުގައި ވަޙީކުރައްވަނީ:

إِنّهُ كَانَ لَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ (33) وَلَا يَحُضُّ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ (34)

"ހަމަކަށަވަރުން، އޭނާ މާތް ﷲ އަށް އީމާންވާކަމުގައެއް ނުވެއެވެ. އަދި މިސްކީނުންނަށް ކާންދިނުމަކަށް އޭނާ ބާރުއަޅާކަމުގައެއް ނުވެއެވެ".
އަދިވެސް އެމީހާގެ ހާލަތު ބަޔާންކުރައްވާ އަޒާބުގެ އާޔަތްތަކުގައި ވަޙީކުރައްވަނީ:

فَلَيْسَ لَهُ الْيَوْمَ هَاهُنَا حَمِيمٌ (35) وَلَا طَعَامٌ إِلَّا مِنْ غِسْلِينٍ (36) لَا يَأْكُلُهُ إِلَّا الْخَاطِئُونَ (37)

"ފަހެ، މިއަދު މިތާކު އޭނާއަކަށް ރަހުމަތްތެރިއަކު ނުވެއެވެ. އަދި ޣިސްލީން މެނުވީ (އެބަހީ: ނަރަކައިގެ އަހުލުވެރިންގެ ގައިން އޮހޮރޭ ފާ ދިޔަ މެނުވީ) އޭނާއަކަށް ކާއެއްޗެއް ނުވެއެވެ. ކުއްވެރިން މެނިވީ އެއެއް ނުކާނެތެވެ".
މިފަދަ ބިރުވެރި ދުވަހެއްގައި ކަންތައްތައް ހުންނާނޭގޮތް ނިކަން ވިސްނާލަމާ ހެއްޔެވެ. އެދުވަހުން އަޅުގަނޑުމެންގެ ވާއަތުގެ ފަތް ބަރުވެއްޖެނަމަ ސަލާމަތްކަން އޮތީކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ؟ ވުމާއިއެކު ކޮންމެ މީހަކީވެސް މިބިރުވެރި ދުވަހު ސަލާމަތް ލިބިގެންވާ މީހެއްކަމުގައި ވުމަށް ގަދައަޅައި މަސައްކަތް ކުރާ މީހަކަށް ވާނަޖެހެނެއެވެ. މިފަދަ ކަމަކަށް ތައްޔާރުވާއިރު އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުރީގެ ސަލަފުއް ސާލިހުންގެ އަމަލުތައް ހުރި ގޮތް ބެލުމަކީ ހަމަ ގައިމުވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް މަންފާކުރާނޭ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން މިތާނގައި މިކިޔައިދެނީ އަބޫ އުބައިދާގެފާނުންގެ ވާހަކައެކެވެ.
އުމަރުގެފާނުގެ ހަލީފާކަމުގެ ދުވަސްވަރު އެއްފަހަރަކު އުމަރުގެފާނު އަބޫއުބައިދާ ވާލީއަކަށް ހުންނެވި ރަށަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނާއި ބައްދަލުކުރައްވައި އެކަލޭގެފާނުގެ ގެޔަށް އުމަރުގެފާނު ގެންގޮސް ދިނުމަށް އެދިލެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނު އުމަރުގެފަނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ގެޔަށް ކަލޭގެފާނު ވަޑައިގެންފިނަމަ ކީރިތި ކުރެއްވުން ނޫންކަމެއް ނުކުރައްވާނެއެވެ. ނަމަވެސް އުމަރުގެފާނު ދެންވެސް އެކަމަށް އެދިލެއްވުމުން އެކަލޭގެފާނު ގޮވައިގެން އަބޫ އުބައިދާ ގެއަށް ވަޑައިގަތެވެ.
އުމަރުގެފާނަށް އެގެޔަށް ވަދެ ވަޑައިގަތުމުން ލިބުނީ ހައިރާންކަމެކެވެ. އެގޭގައި އެކައްޗެއްވެސް ނެތެވެ. ހަނގުރާމައިގައި ބޭނުންކުރާނޭ އައްޑަނައަކާއި ދަނގަނޑު ދަހަނާއެއް ފިޔަވައި ހަމަ އެކައްޗެއްވެސް އެކަލޭގެފާނަށް ފެނިވަޑައެއް ނުގަތެވެ. އެހިނދު އުމަރުގެފާނުން ކަލޭގެފާނު ކާ އެއްޗެއްވެސ ނެތީތޯ ސުވާލުކުރެއްވުމުން އެނދު ދަށުން ހަރުވެފައި އޮތް ރޮއްޓެއް ނަންގަވައި އެ ފެނަށް ލައި ފޯކޮއްފައި އުމަރުގެފާނަށް ދެއްވިއެވެ. އެހިނދު އުމަރުގެފާނަށް ކީރިތި ކުރެއްވެން ފެއްޓެވުނެވެ. އަބޫ އުބައިދާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. މިތަކެތި ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ މަގްސަދަށް ވާސިލްވުމަށް ފުދެއެވެ.
ވިސްނަވާށެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ދުނިޔެ އެއްކޮށް ބައްކުރަނީ އާހިރަތް ދުވަސް މަތިން ހަނދާން ނައްތާލާފައެވެ. އާރާއި ބާރު މުދަލާއި ދަރިން ހޯދުމުގައި އަޅުގަނޑުމެން މިވަނީ މަޝްޣޫލްވެ އާހިރަތާއި މެދު މިވަނީ ޣާފިލްވެވިފައެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް އޮތީ މިފަދަ ވާހަކަތަކުން އިބުރަތް ލިބިގަނެ އަވަހަށް ތައުބާވެ އާހިރަތައްޓަކައި ހެޔޮ އަމަލުތައް ގިނަކުރުމެވެ.
އަޅުގަނޑުގެ ދުޢާއަކީ އަޅުގަނޑުމެން އެންމެންނަކީވެސް މާތް ﷲ އާއި ބައްދަލުކުރަން ޖެހޭނޭދުވަހެއްވާކަން ދަނެ އެދުވަހަކަށްޓަކައި ތައްޔާރުވެ ސާލިހުއަޅުންކަމުގައިވެ ސުވަރުގޭގެ މަތިވެރި ނިޢުމަތްދެއްވާ ނަރަކައިގެ ގަދަފަދަ އަޒާބުން ސަލާމަތް ވެގެންވާ ބަޔަކުކަމުގައި ލެއްވުންމެވެ. އާމީން!

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ރަތް އަކުރުން...!

ހުސައިން އަފީފު

މިހާރަކަށް އައިސް ވަރަށް ގިނަ ދީނީ ބްލޮގްތަކާއި ސައިޓްތައް ހެކްކުރެވެމުން އެބަދެއެވެ. ވުމާއިއެކު މިފަދަ ބްލޮގްތައް ހިންގާ މީހުންވެސް ވީހާވެސް ސެކިޔުޓީއަށް ވިސްނައި ސަމާލުވެ ތިބުމަށް އެދެމެވެ. އަދި ކިޔުންތެރިންވެސް، ޝައްކުވާ ލިޔުމެއްކަމުގައި ވަނީނަމަ އޭގެ ތެދުދޮގު ރަނގަޅަށް ބަލަން ވަރަށް އިހްލާސްތެރިކަމާއިއެކު އެދެމެވެ. ޝުކުރިއްޔާ!

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ވެރިންނަށް އިބުރަތެއް (4)

ހުސައިން އަފީފު

17. މިހިލާފަތުގައި އިސްލާމީ ދުނިޔޭގައި އަދުލުވެރިކަން ފެތުރުނީ ވަރަށްވެސް ބޮޑަށެވެ. މިތަނުގައި މި ކިޔައިދެނީ އެކަމަށް ހެކިދޭވާހަކަތަކެވެ. އެއްފަހަރަކު މިސްރުން އަންހެނަކު ޚަލީފާކައިރިޔަށް އައެވެ. އާދެ މިސްރުން ދިމިޝްގަށް އައީ ކީއްކުރަންކަން އެނގޭތޯއެވެ؟ އެ އަންހެންމީހާގެ ކުކުޅުތައް ވަގަށް ނަގާތީއެވެ. ކުކުޅު ވަގަށްނަގާތީ މިސްރުން ދިމިޝްގަށް މީހަކު އަންނާނީ ހަމަގައިމުވެސް އިންސާފެއް ލިބޭނެކަން ޔަޤީންވާތީތާއެވެ. މިމީހާއައިސް ޝަކުވާ ހުށައެޅުމުން ގަވަރނަރަށް އެމީހާގެ ގޭގެ ފާރު އުސްކުރުމަށް ލާރިދޭން އަމުރުކުރިއެވެ. މިއަދު ގޭދަރިންކޮޅު ވަގަށްނަގައި ތަޅާމަރައި ރޭޕްކޮށް ކަންކަން ކުރާއިރުވެސް ހައްޤެއް ހޯދައިދެވުނު އެކަކުވެސް ވޭތޯއެވެ. އެއިންކަމެއް މަދުކުރެވުނުތޯއެވެ...

މިހިސާބަށް އައިއިރު އެކަލޭގެފާނުގެ މިއަދުލުވެރިކަމާއި ހިތްތިރި ކަމާއި ދީނަށް ލޯބިކުރުމުގެ ސަބަބުން ހާސިލްވީ ކޮންކަމެއްހޭ ކިޔުންތެރިން ސުވާލުކޮއްފާނެއެވެ. އެހެން ކަމުން ދެން މިލިޔެލަނީ އެ އަދުލުވެރިކަމުގެ ނަތީޖާއެވެ.

ދީނުގައި ކަނޑައަޅުއްވައިފައިވާ ކޮންމެ ހުކުމަކީވެސް ހަމަ އަހަރެމެންގެ ފައިދާއައް ﷲ ކަނޑައަޅުއްވައިފައިވާ ހުކުމްތަކެއް ކަމީ ޝައްކެއް ނެތް ކަމެކެވެ. އެގޮތުން އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒުގެ ދުވަސްވަރު ޒަކާތް ބަރާބަރަށް އޭގެ ހައްޤުވެރިންނަށް ދެވެމުން ދިޔުމުގެ ސަބަބުން ސަދަގާތް ބަހާ މީހުން އެމީހުންގެ ސަދަގާތް ގަބޫލުކުރާނޭ މީހަކު ނުވެގެން އުޅޭކަމުގައި ވިއެވެ. މާނައަކީ ފަގީރުން ހުސްވިއެވެ. ޒަކާތާއި ސަދަގާތުގެ ލާރިގިނަވެ، މުސާފިރުންނަށް ފަސޭހަވާނޭހެން ފެންވަޅު ހެދުމާއި ބޭނުން މީހެއްގެ ކައިވެނި ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ބާއްވައިދޭ ހިސާބަށް ފޯރުންތެރިކަން ދިއައެވެ. އަދި ކޮންމެ ގެއަކަށް އަޅެއް ހޯދައިދެވުނެވެ. އެވަރު ނުވެގެން އަޅުން މިނިވަންވެސް ކުރެއްވިއެވެ. މިވަރަކުންވެސް ނުފުދެއެވެ. ޖަނަވާރުންނަށްވެސް ކާންދެއްވިއެވެ. މީއީ ހަމަ ހުސް ތެދެވެ. ދެން އޮތީވެސް ތެދެކެވެ. މިއަދު މީހަކަށް ގަބޫލުކުރަން ދަތިވިއަސް މިއީވެސް ހަމަ ސައްހަ ރިވާއެކެވެ. އެއީ އެދުވަސްވަރު ވަލުކުއްތާ ބަކަރިތަކާއި އެފަދަ ނައަމް ސޫފިތަކާއި އެއްކޮށް ހަމަލާއެއްނުދީ އެކީ އުޅުނެވެ. މިހެން ނުވާންވީ ސަބަބެއްނެތެވެ. މާތް ﷲ އެކަލާނގެ ފޮތުގައި މީސްތަކުން އެކަލާނގެއަށް ކިޔަމަންވެއްޖެނަމަ އުޑާއި ބިމުން ރިޒުޤު އަހަރެމެންނަށް ނޭންގޭ ގޮތްގޮތަށް ދެއްވާނޭކަމަށް ވަނީ ވަހީކުރައްވާފައެވެ. އެކަލާނގެއީ ބަސްފުޅުގައި ތެދުވެރި އިލާހެވެ.

އެކަލޭގެފާނު ދުނިޔެދޫކުރެއްވިދުވަހު ވަލުޖަނަވާރުތައް ދަނޑުވެރިންގެ ބަކަރިތަކަށް ހަމަލާދިނެވެ. އަދި އެގޮތުން ދަނޑުވެރިންނަށް ދުނިޔެއިން އަދުލުވެރި ވެރިޔަކު އަވަހާރަވެއްޖެކަން އެނގުނެވެ. ފަހެ ވެރީންގެ ތެރެއިން ރަނގަޅުވެރިންނަށް ހުރި އުފާވެރި ހަބަރެއްގެ ބޮޑކަމެވެ. އެއީ އެދުވަހެއްގައި އަރުޝީގެ ހިޔަނޫން ހިޔަލެއް ނުވާދުވަހުގައި އެހިޔަލުގެ ދަށުގައިވާނޭ އަހުލުވެރީންނެވެ. އަދި ވެރިންގެ ތެރެއިން އަނިޔާވެރިވީ ނުބައިވެރިންނަށް ހުރީ ބިރުވެރި ހަބަރެވެ.

ދުއާއަކީ އަޅަމެންގެ ވެރިންނަށް ހިދާޔަތްދައްކަވައި ދިރިއުޅުން އަމާންކުރެއްވުމެވެ. އަދި މިފަދަ ވާހަކަތައް އަޑުއަހައި އެއިން އިބުރަތްލިބިގަނެ ހެޔޮލަފާ ސާލިހު އަޅުންކަމުގައި އަޅަމެންވުމެވެ. އާމީން!

ނިމުނީ

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ވެރިންނަށް އިބުރަތެއް (3)

ހުސައިން އަފީފު

13. ދުވަސްވަރަކީ ހޫނު މޫސުމުގެ ހޫނުގަދަ ދުވަސްވަރެވެ. އެއްދުވަހަކު އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒު އެކަލޭގެފާނުގެ އަޅު އަންހެނެއް ކުރެން އެކަލޭގެފާނަށް ވައި ޖައްސައި ދިނުމަށް އެދިވަޑައިގަތެވެ. ދެން މި އަޅު އަންހެންމީހާ އެކަލޭގެފާނަށް ވައި ޖައްސައި ދޭން ހުއްޓައި އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒަށް ނިދިކުރެއްވިއްޖެއެވެ. އަޅު އަންހެނާއައްވެސް ވައި ޖައްސަން ހުރެ ވަރުބަލިވެގެން މަޑުމަޑުން ގޮސް ނިދިއްޖެއެވެ. އިރު ކޮޅަކުން އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒަށް ހޭފުޅުލެވުނު އިރު އެކަލޭގެފާނަށް ފެނިވަޑައިގަތީ އެއަޅު އަންހެންމީހާ ނިދިފައިވާ މަންޒަރެވެ. އަދި ހޫނުގެ ސަބަބުން މުޅިމޫނު ރަތްވެ ދާހިއްލާ ފޯވެފައިވާ ތަނެވެ. މިތަން ދެކެވަޑައިގެން ފަންކާ ނަންގަވައި އެއަޅު އަންހެންމީހާއަށް ވައިޖައްސަވައިދެއްވަން އިންނެވިއެވެ. އިރުކޮޅަކުން މި އަޅު އަންހެންމީހާއަށް ހޭލެވިއްޖެއެވެ. އަދި އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒު (ޚަލީފާ) އޭނާއަށް ވައިޖައްސަވައިދެއްވަން އިން މަންޒަރުފެނި ލަދުގަނެ އަވަހަށް ފަންކާ އަތުލައްވައި އެކަލޭގެފާނަށް ވައިޖައްސަވައިދެއްވަން އުޅުނެވެ. އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒު ވިދާޅުވިއެވެ. ކަލޭވެސް ތީ ތިމަންފަދަ އިންސާނެކެވެ. ތިމަންނައަށް ކަލޭއަށް ހޫނުވެފައިވާ މަންޒަރު ދުށީމެވެ އެހެންކަމުން މަށަށް ވައިޖައްސައިދިން ފަދައިން ކަލެއަށްވެސް މި ވައިޖައްސައިދެނީއެވެ. ރީވެތި ނަމޫނާއެއް ނޫންހެއްޔެވެ؟ މިވެރިން އަދުގެ ވެރިންނައި އަޅައިވެސް ނުކިޔޭނެއެވެ...

14. އަދިވެސް އެހެން ވާހަކައެކެވެ. އިރާގުން ދިމިޝްގަށް އައި އަންހެނެކެވެ. އެނާ އައިސް ކުރިންވެސް ބުނިފަދައިން ޚަލީފާގެ ގަނޑުވަރު ހޯދަމުން މީހުންކައިރީ މަގު އޮޅުން ފިލުވަމުން ދިޔައެވެ. މީނާއަށްވެސް ހަމަ ގޮސް ހުއްޓެވުނީ މިޖިފުޓިގަނޑު ކައިރިއަށެވެ. އެހިނދު އެނާ އެގެއަށް ވަނެވެ. އަދި މަސައްކަތް ކުރާން އިން މީހަކު ފެނުނެވެ. އަދި އެތެރެއިން ފާތުމަތުގެފާނު ފެނުނެވެ. ފާތުމަތުގެފާނު މި އަންހެންމީހާ އެތަނުގައި ބައިންދާ މެހެމާންދާރީ އަދާކުރިއެވެ. އަދި އެމީހާ ވަރަށް ހައިރާންވެފައި ފާތުމަތުގެފަނުކައިރީ ބުންޏެވެ. ކަމަނާ ހިޖާބު ނުކުރައްވަނީތޯއެވެ. އެތާ އެއިން މަސައްކަތުމީހާ ކަމަނާއަށް ބަލައެވެ. އެވަގުތު އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އެއީ މަސައްކަތު މީހެއްނޫނެވެ. އެއީ މުއުމިނުންގެ އަމީރު އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒެވެ. އަދުގެ ދުނިޔޭގެ ރައީސްއަކަށް އެފަދަ މަތީ މަޤާމެއް ލިބިފައި އެހާ ހިތްތިރިވާން ކެރިދާނެ ބާއެވެ. ޖިފުޓި ގަނޑެއްގައި އެއްދުވަސްވެސް ހިތްހަމަ ޖެހިލައިގެން އުޅެލަން ކެރިދާނެބާއެވެ. އަމިއްލައަށް ގޭގެ މަސައްކަތްތައް ކުރަން މީހަކަށް ފެންނަ ގޮތަށް ނުވަތަ ނުފެންނަ ގޮތަށްވެސް އިނދެލަން ކެރިދާނެބާއެވެ. އާދައިގެ މިހަކަށް މެހެމާންދާރީ އަދާ ކުރަން ރުހޭނެބާއެވެ. ހައްތާވެސް އެން.އޯ ޖަވާބުގެ ސުވާލެވެ.


15. ދެން އެކަލޭގެފާނު އަދުލުވެރިކަމުން އިބުރަތެއް ހާސިލުކުރަމާހެއްޔެވެ. އެއްފަހަރަކު އާފަލުތަކެއް ހަލިފާ އަރިހަށް ގެނެވުނެވެ. އެކަލޭގެފާނު އެއާފަލުތައް މުސްލިމުންނަށް ބެހުމުގައި ހުންނަވަނިކޮށް އެކަލޭގެފާނުގެ ކުޑަދަރިފުޅަށް އެތަނަށް އާދެވުނެވެ. ގެއަކީ އާފަލެއްފަދަ އެއްޗެއް ފެންނަ ގެއަކަށް ނުވުމުން ކުޑަކުއްޖާ އަވަހަށް އައިސް އެތަނުން އާފަލެއްނަގައި ކާން އުޅުނެވެ. ނަމަވެސް އެވަގުތު އެތަން ދެކެވަޑައިގަން އެކަލޭގެފާނު ދަރިފުޅުއަތުން އެއާފަލު އަތުލެއްވިއެވެ. އެވަގުތު އެކުއްޖާ ރޮމުން ރޮމުން މަންމަގެ ކައިރިޔަށް ދިޔައެވެ. އަދި ކަންތައްވީގޮތް ކިޔައިދިނުމުން އެކުއްޖާއަށް ފާތުމަތުގެފާނު އާފަލެއް ގަންދެއްވައި ދެއްވެވިއެވެ. އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒު އެނބުރި ގެއަށް ވަޑައިގެންނެވިއިރު ގޭގައި އާފަލުވަސް ދުވާތީ އެކަލޭގެފާނު އެތަނުން އާފަލެއް ނެގީތޯ ސުވާލުކުރެއްވެވިއެވެ. ފާތުމަތުގެފާނު ކަންތައް ވީ ގޮތް ބަޔާން ކޮއްދެއްވުމުން ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނު ދަރިފުޅު އަތުން އާފަލު އަތުލެއްވިއިރު ހީވީ ހިތުން އެއްބައި ވަކިވެގެން ދިޔަހެންނެވެ. ނަމަވެސް އެފަދަ ކުޑަކަމެއްގެ ސަބަބުންވެސް އާޚިރަތުގައި ނާކާމިޔާބުވީ މީހުންގެ ތެރޭގައި ވުމަށް ތިމަންކަލޭގެފާނު އެދިވަޑައިއެއް ނުގަންނަވަމެވެ. މިފަދަ ވާހަކަތައް އަޑު އިވުމުން އެއްޗެއް ހިތައް ވިސްނޭތޯއެވެ. ޤައުމު އެންމެން ބަނޑަށް ޖެހުނަސް ތިމާއާ ތިމާ އާއިލާ އުފަލުގައި އުޅެވެންޏާއި އަދުގެ ވެރިންނަށް ހަމަ ވަރިހަމައެވެ.

16. ފިނިމޫސުމުގެ ދުވަސްވަރެވެ. ޚަލީފާ ފެންވެރުމަށްޓަކައި ހޫނުފެން ބޭނުންފުޅުވިއެވެ. އެގެއަކު އެއިރު ފެންކައްކާކައް އެއްވެސް ދަރެއްނެތެވެ. އެދުވަސްވަރު ޚަލީފާ މީސްތަކުންނަށް ފަސޭހަކޮއްދިނުމަށް ރައްޔިތުންގެ ބަދިގެއެއް އަޅާފައި ހުރެއެވެ. އެއީ ބޭނުންމީހަކު އައިސް އެތަނުން ކެއްކުމަށެވެ. އެހެންކަމުން އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒުގެ ހާދިމް ފެން ހޫނުކުރުމަށްޓަކައި ދިޔައީ އެތަނަށެވެ. އަދި މީހުން ކައްކައި ނިމިފައި އުކާލަންވެފައި ހުރި އަނގުރުތަކެއްމަތީ ފެންހޫނުކުރިއެވެ. ހޫނުފެން އެކަލޭގެފާނަށް ގެނެސްދެވުމުން އެކަލޭގެފާނު ގޭގައި ދަރުނެތް އިރު ފެން ހޫނުކުރީ ކިހިނަކުންތޯ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. ދެން ހާދިމު ހޫނުކުރިގޮތުގެ ވާހަކަ ބުނެދިނެވެ. އަދި ހޫނުކުރި އިތުރު މީހަކު ބޭނުން ނުކުރާނޭ އަނގުރުގައިކަންވެސް ބުންޏެވެ. ނަމަވެސް ޚަލީފާ އެދަރަށްވާ އަގު ބައިތުލް މާލަށް ދެއްކެވުމުގެ ކުރިން އެފެނުން ބޭނުން ނުކުރެއްވިއެވެ. މީހުން ބުނާނެއެވެ. އެއީ ދެންކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ... އެބޭނުން ކުރުމަކުން މައްސަލައަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ ނިކަން ވިސްނަބަލާށެވެ، މައްސަލަ ތިޔަހުރީ ދިމާއަށް ފެންނާށެވެ. އަމިއްލައަށް ދެކޮޅު ނުޖެހިގެން އުޅޭ ހިސާބަށް ތިޔަހަރަދަނީ ސަރުކާރުގަޔާއި މުޅިގައުމުގައި ކޮރަޕްޝަން މައްޗަށް ކޮރަޕްޝަން ފާވެގެންނެވެ. މީ މައްސަލައެއްނޫން.. އެއީ މައްސަލައެއްނޫން... މިހެންގޮސް ބިލިޔަނަށް ދާއިރުވެސް މައްސަލައެއްނޫނޭ ބުނަމުން ދިޔުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.

ނުނިމޭ...

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ވެރިންނަށް އިބުރަތެއް (2)

ހުސައިން އަފީފު

8. ހަލީފާއާއި ހަވާލުވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު ގާތްތިމާގެ އެންމެން އެއްކުރައްވައި އެބައިމީހުންނަށް ނުހައްގުން ވެރިކަމުގެ ފަރާތުން ލިބިފައިވާ ހުރިހާ މުދަލެއް ހޯއްދެވާ އެ ބައިތުލް މާލަށް ލެއްވިއެވެ. އަދި ހުދު އެކަލޭގެފާނުވެސް އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުންނަށް އެދުވަހު ވިދާޅުވިކަމަށްވެއެވެ. އޭ ފާތުމަތެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނާއި ބޮޑު މަސްއޫލިއްޔަތެއް ހަވާލުވެވިއްޖެއެވެ. ތިމަންނައާއި އެކީ އުޅެންބޭނުންނަމަ ކަމަނާއަށް ލިބިފައިވާ ހުރިހާ ރަނެއް ބައިތުލް މާލަށްލާށެވެ. ނޫނީ ކަމަނާ، ކަމަނާގެ އަހުލުންގެ ކައިރިޔަށް ދާށެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނާއި ކަމަނާއި މިރަނާއި އެއްތަނެއްގައި ވުމަށް ތިމަންކަލޭގެފާނު ނޭދެމެވެ. މިހެން ބުނުމުން ފާތުމަތުގެފާނު ވަރަށް ކީރިތި ކުރައްވައި ވިދާޅުވިއެވެ. މިފަދަ އެތައް ރަނެއް މީގެމައްޗަށް އިތުރު ކުރިކަމުގައިވިޔަސް ތިމަން ކަމަނާ ހިޔާރު ކުރާނީ ކަލޭގެފާނެވެ. އެއަށްފަހު ވެރިކަމުގެ "ގަނޑުވަރަށް" (ދިވެހިން ސިފަކުރާނަމަ ޖިފުޓިގަނޑަށް) ދިރިއުޅުން ބަދަލުކުރެއްވިއެވެ. މިއީ ހަމަ ވެރިންނަށް އިބުރަތެކެވެ. މިސާލެކެވެ. މިއަދު ވެރިކަމެއް ލިބިއްޖެ އާއިލާއެއްގައި މުއްސަނދި ނުވާނޭ ހަމަ އެކަކުވެސް ނުވެއެވެ. ރައްޔިތުން ފަގީރުހާލުގައި އުޅޭކަން ވެރިން ދެންނަނީ ސްޓޭޖަށް އަރާ ވޯޓުދޭށޭ ބުނަންވީމައެވެ.

9. އެއީ ރޭގަނޑެއްގެ ވަގުތެކެވެ. އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒާއި އެކަލޭގެފާނުގެ ހަށިފާރަވެރިޔާއާއި އެއްކޮށް މިސްކިތައް ވަދެ ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެއްވެސް އަލިކަމެއް ނެތުމުން މަޑުމަޑުން މިސްކިތްތެރެއަށް ވަދެވަޑައިގަތީ އެތަނުގައި ނިދަން އޮތް އެއްވެސް މީހަކަށް އުދަގުލެއް ނުވާނޭ ހެންނެވެ. ނަމަވެސް އަދިރީގެ ސަބަބުން އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒަށް އެތަނުގައި ނިދަން އޮތް މީހެއްގައިގައި ފައިން ޖެހުނެވެ. އެވަގުތު އެމީހާ ހޭލައިފައި ރުޅިއައިސްގެން ކަލޭތީ މޮޔައެއްހޭ ސުވާލުކުރިއެވެ؟ މިމީހާއަކަށްވެސް އަނދިރީގެ ސަބަބުން އެއީ އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒުކަމެއް ނޭނގެއެވެ. އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒު އެވަގުތު ޖަވާބުގައި ނޫނެކޭ ތިމަންނަމިއީ މޮޔައެއްނޫނޭ ވިދާޅުވިއެވެ. އެވަގުތު ހަށިފާރަވެރިޔާ ނިދަން އޮތް މީހާ އަމީރުލް މުއުމިނީންއާ މުހާތަބު ކުރި ހަޑިގޮތުން ރުޅިއައިސްގެން އެމީހާއަށް ދިމާލަށް ދާން އުޅުމުން އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒު ވިދާޅުވިއެވެ. އޭނާ ދޫކޮށްލާށެވެ. އޭނާ ތިމަންނައަށް ކުރީ ސުވާލެކެވެ. އަދި ތިމަންނަ އެސުވާލަށް ޖަވާބުދިނީއެވެ. އަދުގެ ހާލަތައް ބަލާ ކޮންމެ މީހަކަށް އެނގޭނޭހެން ރައީސަކަށް މިފަދަ ހުތުރު ބަހުން މުއާމަލާތުކުރާ މީހާއަށް ކުޑަގޮޅި ނޫން ގޮޅިއެއް ގެއެއް ހިޔާވައްސެއް ހަމަ ޔަގީނުންވެސް ނުވާނެއެވެ.


10. ދެންވެސް ހަމަ ރޭގަނޑެއްގެ ވަގުތެކެވެ. ރަޖާއު ބިން ހައިވާ އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒުގެ ގަނޑުވަރަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއްވިއެވެ. އެގޮތުގައި އިންދާ ފުޅިބައްތި ނިވިއްޖެއެވެ. އެހިނދު ތެދުވެ އެތަނުގައި ނިދާފަ އޮތް އަޅަކަށް ގޮވައި އެ ފުޅިބައްތި ރޯކުރަން އަންގަވަން އުޅުއްވުމުން އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒު ވިދާޅުވިއެވެ. އެއަޅުމީހާ ބާއްވާށެވެ. އޭނާ އެވަނީ ދުވާލު މަސައްކަތް ކުރުމަށްފަހު އަރާމުކުރުމަށް ނިދާފައެވެ. އެވަގުތު ރަޖާއު އެކަލޭގެފާނު އަމިއްލައަށް އެކަން އިސްލާހުކުރައްވަން އުޅުމުން ވިދާޅުވިއެވެ. މެހެމާނުން ލައްވައި މަސައްކަތްކުރުން މެހެމާން ދާރީ އަދާކުރުމުގެ ތެރެއިން ނުވެއެވެ. އެހެން ވިދާޅުވެ ތެދުވެގެން ވަޑައިގަތް އަމިއްލަފުޅަށް އެކަން ރަނގަޅުކުރެއްވުމަށްފަހު އައިސް ދެންނެވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނު ތެދުވެގެން މިތަނުން ދިޔައިރުވެސް މިއީ އުމަރެވެ. އަދި އައިއިރުވެސް މިއީ އުމަރެވެ. މާނައަކީ އެފަދަ ކަމެއްކުރުމަކުން ހަލީފާގެ އަގުވެއްޓި އިތުރުކަމެއްވެސް ނުމެވޭމެއެވެ. މިއަދުގެ ވެރިން އެހެންތޯއެވެ. އަތްފައި ގުޑުވާ ނުލާވިއްޔާ ތަންވެއްޓުނަސް ހަމަ ހިރިވެސް ނުލާނެއެވެ. ނުވިއިރު މިވެރިންނަކީ އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒުގެ ވެރިކަމާއި ގާތްކުރާ ވަރުގެ ވެރިކަމެއްވެސް ލިބިގެންވާ ބައެއްނޫނެވެ.

11. ހިލާފަތާއި ހަވާލުވުމަށްފަހު ފުރަތަމަ ވެސް ބެއްލެވީ އޭގެ ކުރިން އެއްވެސް ވެރިއެއްގެ ފަރާތުން މީހެއްގެ ހައްޤެއް ގެއްލިފައިވާނަމަ އެ ރައްދުކުރެއްވެވޭތޯއެވެ. މިގޮތުން ހައްޤު ހޯދަން އައުމަށް އެންގުމުން ވަރަށް ގިނަމީހުން އެކަލޭގެފާނުގެ ގަނޑުވަރަށް ޖަމާވިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންގެ ހައްޤުތައް އަދާކޮއްދިނުމުގައި ހުންނެވިއެވެ. މިހެން ހުންނަވައި ވަރުބަލިފުޅުވެގެން އަރާމުކޮއްލުމަށް ގޭތެރެއަށް ވަދެވަޑައިގެން އޮށޯވެލެއްވިއެވެ. އެހިނދު އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިކަލުންނަށް އެތަނަށް އާދެވުނެވެ. އަދި މީސްތަކުން ބޭރުގައި މަޑުކޮއްގެން ތިބުމުން އެބައިމީހުންނަށް ހަލީފާ ކޮބައިތޯ ސުވާލުކުރެއްވެވިއެވެ. އެހިނދު އަރާމުކޮއްލުމަށް ގޭތެރެއަށް ވަދެ ވަޑައިގެންވާހަކަ ބުނުމުން އެކަލޭގެފާނުވެސް އެތެރެއަށް ވަދެ ވަޑައިގެން އެކަލޭގެފާނު ބައްޕާފުޅު (ހަލީފާ) އާއި ސުވާލުކުރެއްވެވިއެވެ. މީސްތަކުންގެ ހައްޤުތައް ނުދެއްވައި އަރާމުކުރައްވަނީތޯއެވެ. އެހިނދު ހަލީފާ ޖަވާބުދެއްވިއެވެ. ވަރުބަލި ފިލުވާލުމަށްފަހު އެނބުރި ހައްޤުތައް އަދާކުރުމަށް ދާނަމެވެ. އެވަގުތު ހަލީފާގެ ދަރިކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. ކަލޭގެފާނަށް ތިނިދިން ހޭލެވޭނެކަމުގެ ޔަގީންކަން އެބަ އޮތްތޯއެވެ؟ ނިދީގައި އަވަހާރަ ވެއްޖެނަމަ އެބައިމީހުންގެ ހައްޤުތަކާއި ބެހޭގޮތުން ސުވާލުވެވެ ހިނދު ކަލޭގެފަނު ދެއްވާނީ ކޮން ޖަވާބެއްތޯއެވެ؟ މިހެން ވިދާޅުވުމުން ހަލިފާ އަވަހަށް ތެދުވެވަޑައިގަން ދަރިކަލުންނަށް ބޮސްދެއްވުމަށްފަހު ނުކުމެ ވަޑައިގެން ހައްޤުގެއްލިފައިވާ މީހުންނަށް އެހައްގު އަދާކުރުމުގައި އެދުވަހު ހުންނެވިއެވެ. މިއަދު ހައްޤުތައް ވީ ވީތާކުއެވެ. ހާލުގައިއުޅޭ މީހުން އުޅެނީހަމަ ހާލުގައެވެ. ނުހައްގުން އަނިޔާލިބިފައިވާ މީހުންވެސް މަދެއްނޫނެވެ. އަނެއްކޮޅުން ވެރިންގެ ދަރިން މިފަދަތޯއެވެ. ހުދުކޮތަރު ފެންނަހެންވެސް މަތީމަގާމެއްގެ މީހެއްގެ ދަރިއަކު ހެޔޮމަގެއްގައި ހުއްޓައި ނުފެންނާނެއެވެ.

12. ރޯމަނުންގެ ވެރިކަމުގެ ވާހަކަ އަޑުއެއްސެވީމުތޯއެވެ. އެބައިމީހުންގެ ވެރީންނަކީ އަރާމާއި އިއްޒަތުގައި އުޅުން ބައެކެވެ. އެވެރިކަމުގެ މުއްސަނދިކަމާއި އާރާއި ބާރުފެނުންމީހަކު ހައިރާންވާނެތެވެ. އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒުގެ ހަލީފާކަމުގެ ދުވަސްވަރެވެ. އެއްފަހަރަކު ރޫމުން މީހަކު ދިމިޝްގަށް މުސްލިމުންގެ ހަލީފާއާއި ބައްދަލު ކުރަން އައެވެ. އައިސް މީހުންކައިރީ ހަލީފާގެ ގަނޑުވަރަށް ދާނޭ މަގު އަހަމުން އަހަމުން އައިސް ދަތުރު ނިމުނީ ޖިފުޓިގަނޑެއް ކައިރިޔަށެވެ. ބޭރުގައި ދެރަ މިކަމެތިމީހަކު މަސައްކަތެއް ކުރަން ހުއްޓެވެ. އަދި އެމީހާއަށް އެހީވުމަށް ނިކަމެތި އަންހެނަކު ހުއްޓެވެ. މިތަންދެކެ މިމީހާ ރުޅިއަރައިގަނެގެން އެނބުރި ދިޔައެވެ. އަދި މަގުދެއްކި މީހުންނާއި ދިމާލަށް ގޮސް ބުންޏެވެ. މަބުނީ ފަގީރެއްގެ ޖިފުޓިގަނޑު ދައްކާށެކޭ ނޫނެވެ. މުސްލިމުންގެ ހަލީފާގެ ބޮނޑު ގަނޑުވަރު ދައްކާށެވެ. މިމީހާއަށް ރޯމުގެ ރަސްރަސްކަލުންގެ ގޭގެ ފެންވަރު އެނގެއެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާ އުއްމީދުކުރީ މުސްލިމުންގެ ހަލީފާގެ ގަނޑުވަރު އެއަށްވުރެއްވެސް ބޮޑުވާނެކަމަށެވެ. މިމީހާ މިހެން ބުނުމުން މަގު ދެއްކިމީހުން ބުންޏެވެ. މުއުމިނުންގެ ހަލީފާގެ ގަނޑުވަރަކީ އެއެވެ. މިމީހާ ފަހުން އިސްލާމްވި ކަމުގައިވެއެވެ.
ނުނިމޭ...

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ވެރިންނަށް އިބުރަތެއް (1)

ހުސައިން އަފީފު

މިފަހަރު މިލިޔެލަނީ އިސްލާމީ ތާރީޚުގައި ޚުލަފާއު ރާޝިދުންނަށްފަހު ފެނުނު އެންމެ އަދުލުވެރި ވެރިޔާގެ ބައެއް ވާހަކަތަކެވެ. އެދުވަސްވަރުގެ މުސްލިމުންގެ ހާލަތަކީ މިއަދު މުސްލިމުންގެ ހުވަފެނެވެ. އެ އަދުލުވެރިކަމަކީ މިއަދު ހިޔާލީ ވާހަކައެއްގައި ނޫނީ ނުފެންނާނެ އެއްޗެކެވެ. އާދެ! އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒު (رحمه ﷲ) ގެ ހަޔާތުން ބައެއް ސަފުހާތަކެވެ.

1. އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒު ތުއްޕުޅުއިރެވެ. އެއްދުވަހަކު ވަރަށް ބޮޑަށް ކީރިތި ކުރައްވާތަން އެކަލޭގެފާނުގެ މަންމާފުޅަށް ފެނިވަޑައިގެން އެއްސެވިއެވެ. ދަރިފުޅު ރޮނީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ ޖަވާބުގައި އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒު ވިދާޅުވިއެވެ. މަރުމަތިން ހަނދާންވީއެވެ. މިއީ އަދި ތުއްޕުޅު އިރެވެ. މިހެން ބުނުމުން އެކަލޭގެފާނުގެ މަންމާފުޅުވެސް ކީރިތި ކުރެއްވިއެވެ. މިއީ އަދި ތުއްޕުޅު އިރެވެ. އެކަލޭގެފާނު ތުއްޕުޅުއިރު ޤުރުއާންވެސް ހިތުން ދަސްކުރެއްވިއެވެ.
2. އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒުގެ އާއިލާއަކީ ދިމިޝްގުގައި އުޅުއްވި އާއިލާއެކެވެ. އެހެނެއްކަމަކު ކިޔަވައިދެއްވުމަށްޓަކައި އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު އެކަލޭގެފާނު މަދީނާއަށް ފޮނުއްވިއެވެ. އަދި އިލްމްވެރިއަކާއި އެކަލޭގެފާނު ހަވާލުކުރެއްވިއެވެ. އެއްދުވަހު އެކަލޭގެފާނު ނަމާދުގެ ޖަމާއަތަށް ލަސްވިއެވެ. ވިސްނަވާށެވެ. ޖަމާއަތް ގެއްލުނީކީ ނޫނެވެ. ހަމައެކަނި ޖަމާއަތައް ލަސްވީއެވެ. މިކަމާ އެކަލޭގެފާނާއި އެކަލޭގެފާނާއި ހަވާލުވެ ހުންނެވި ޝައިހް ސުވާލުކުރެއްވުމުން ބޮލުގައި ފުނާ އަޅާ މީހާ އެކަމުގައި ލަސްވީ ވާހަކަ ނަންގަތެވެ. މިހަބަރު އަބްދުލް އަޒީޒުގެ ބައްޕާފުޅަށް އިލްމުވެރިޔާ ސިޓީއަކުން ދެއްވެވިއެވެ. އެހިނދު އެކަލޭގެފާނުގެ ހާދިމަކު ދިމިޝްގުން މަދީނާއަށް ފޮނުއްވިއެވެ. ކީއްކުރައްވަންކަން އެނގިލައްވާތޯއެވެ. އެހާދިމަށް އަމުރުކުރެވުނީ ގޮސް އެއްވެސް ސުވާލުކުރުމަކާ ނުލާ އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒުގެ ބޯ ބޭލުމަށެވެ. އެއަށްފަހު ވިދާޅުވަނީ ޖަމާއަތަށް ލަސްކުރާ ބޮލެއް އުމަރަށް ލިބިގެންވުން ނޭދޭކަމަށެވެ. ވިސްނަވާށެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ޖަމާއަތަށް ލަސްވުމުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ކިތައް ޖަމާއަތަށް ކަމެއްނެތި ހާޒިރު ނުވަންތޯއެވެ؟
3. އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒާއި ވެރިކަން ހަވާލުވެވުނީކީ އެކަލޭގެފާނު އެކަމަށް ބޭނުންވެގެން ނުވަތަ ވާރުތަވެގެނެއް ނޫނެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކުރީގެ ހަލީފާގެ އަހްދަކަށެވެ. އެކަލޭގެފާނާއި ވެރިކަން ހަވާލުވެވުނު ދުވަހު އެކަލޭގެފާނު ދެއްވި ހުތުބާގައި ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނާއި ވެރިކަން ހަވާލުވެވުނީ ތިމަންކަލޭގެފާނު ބޭނުންވެގެންނެއް ނޫނެވެ. ތިބައިމީހުން އިޚްތިޔާރުކުރަން ބޭނުން މީހަކު އިޚްތިޔާރުކުރުމަށް ދީފީމެވެ. މިހެން ބުނުމުން އެތާ ތިބި އެންމެން ތިމަންމެން ކަލޭގެފާނާ ރުހިއްޖައީމޭ ބުނުމުން ވެރިކަމާ ހަވާލުވެ ވަޑައިގަތެވެ. އަދި ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނު ﷲ އެކަލާނގެ ރަސޫލާ އެންގެވި ގޮތަކަށް އުޅޭހާ ހިނދު ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ތިޔަބައިމީހުން ތަބާވާށެވެ. އަދި ﷲ އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް ތިމަން ތަބާނުވެއްޖެނަމަ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ތިމަންނައަށް ތަބާވުމެއްނެތެވެ. ދަންނާށެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށްވެސް ދީނާއި ހިލާފު އަމުރުތަކުގައި ވެރިންނަށް ތަބާ ވުމެއް ނެތެވެ.
4. އެކަލޭގެފާނު މިސްކިތުން ފައިބައި ވަޑައިގެންނެވިއިރު ދޫލައަޅާ އަސްތައް ތައްޔާރު ކޮއްފައިވާތަން ދެކިވަޑައިގެން އެއްސެވިއެވެ. މިއީ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ އެބައިމީހުން މިއީ ޚަލީފާގެ ސަވާރީއޭ ބުންޏެވެ. އެވަގުތު އެހުރިހާއެއްޗެއް ވިއްކާލުމަށްފަހު އޭގެ ލާރި ބައިތުލް މާލަށް ލުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ކުރިން ތިމަންކަލޭގެފާނު ގެންގުޅުއްވި ހިމާރު ފުދެއެވެ. އަދި އެހިމާރުގައި ދަތުރުފެއްޓެވި ތަނުން "ފުލް ބޮޑީ އާރމާރ" ގައި ހުރި ސިފައިންގެ މީހަކު އެކަލޭގެފާނާއި އެއްކޮށް އަންނަށް ފެށުމުން ދެންނެވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނު ކަލެއަކަށް ބޭނުންވެގެން ނުވަމެވެ. ވިސްނާ ފިކުރުކޮއްލާށެވެ. ވެރިކަން ހަވާލުވެގެން އަދި ގެއަށް ވަޑައި ނުގަނެވިގެން އުޅުއްވަނިކޮށް ވެރިކަމުގެ ރިވެތި އުސޫލުތައް ފެންނަން ފައްޓަވައިފިއެވެ. ރައްޔިތުންގެ ހައްޤަކަށް އަރައިވަޑައި ގަނެވިދާނެތީ މަސައްކަތް ފެއްޓެވީ ވެރިކަމާއި ހަވާލުވެވަޑައިގެން ފިޔަވަޅުމަތީން ފެށިގެންނެވެ.
5. ސުލައިމާނު ބުން އަބްދުލް މަލިކު (އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒުގެ ކުރީގެ ޚަލީފާ) ވަޅުލެއްވުމަށްފަހު އައިސް ގެއަށް ވަދެވަޑައިގެންނެވިއިރު ހުންނެވީ ވަރަށް ކަންތައް ބޮޑުވެ ހާސްވެފައިވާ މީހެއްފަދައިންނެވެ. މިކަމާ އެކަލޭގެފާނާއި ސުވާލުކުރުމުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންފަދަ ބޮޑު މަސްއޫލިއްޔަތެއް އެޅިފައިވާ މީހެއްގެ ހާލަކީ ފަހެ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ ނިކަން ބަލާށެވެ. ވެރިކަމާހެދި މިއަދު ދުނިޔޭގެ ކަންކޮޅުތަކުގައި "ތެޅެނީ" އެވެ. ނަމަވެސް އަދުލުވެރިން އެކަން އަދުލުވެރިކަމާއިއެކު ނުކުރެވިދާނެތީ ކަންތައް ބޮޑުވަނީއެވެ.
6. އެއްފަހަރަކު އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒު ނަމާދުކުރެއްވިއިރު އަނަސް ބުން މާލިކު (رضي الله عنه) ފަހަތުގައި މައުމޫމުވެ ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ނަމާދު ނިމުމުން ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނު މިކުއްޖާ (އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒު) ހައި ރަސޫލު ﷲ (صلى الله عليه وسلم) އާއި އެއްފަދައިން ނަމާދު ކުރާ ކުއްޖަކު ނުދެކެމެވެ.
7. އެއްދުވަހަކު ފާތުމަތުގެފާނު (އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒުގެ އަނބިކަނބަލުން) ކޮޓަރިކޮޅަށް ވަދެވަޑައިގެންނެވިއިރު އުމަރު ބުން އަބްދުލް އަޒީޒު ކީރިތި ކުރައްވާތަން ފެނިވަޑައިގެން އެއްސެވިއެވެ. ކަލޭގެފާނު ކީރިތި ތިކުރައްވަނީ ކީއްވެތޯއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބުގައި ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު މަތިން ހަނދާންވީއެވެ. އަދި ބޭނުންޖެހިފައިވާ މީހުންނާއި ފަގީރުންނާއި މިސްކީނުން މަތިން ހަނދާންވީއެވެ. އަދި ޤިޔާމަތް ދުވަހުން އެބައިމީހުންނާއި ބެހޭގޮތުން ތިމަންކަލޭގެފާނާއި ސުވާލުކުރެވޭއިރު އެބައިމީހުންގެ ޝަފާއަތްތެރިއެއްގެ ގޮތުގައި މުހައްމަދު ރަސޫލު ﷲ (صلى الله عليه وسلم) ވެވަޑައިގަންނަވައިފިއްޔާ ދޭނީ ކޮން ޖަވާބެއްތޯ ހިތައް އެރީއެވެ. ނަމަވެސް މިއަދު ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅަށް ނަޒަރުހިނގާލުމުން ފެނިގެންދާނީ މިއާ ދިމާ އިދިކޮޅު އަމަލުތަކެވެ. އާޚިރަތްދެކެ ބިރެއް ނެތް ހިތްތަކެކެވެ. ޖާހިލުކަމުގެ ނިދީން ނިދާފައިވާ ވެރިންތަކެކެވެ.
ނުނިމޭ...

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ކަންކަމާއި ކުރިމަތިލާނީ ރިވެތިގޮތުގައެވެ

ހުސައިން އަފީފު

މިފަހަރު މި ކިޔައިދެނީ ހަނަފީ މަޒްހަބުގެ އެންމެ މަޝްހޫރު އެއް އިލްމުވެރިއެއްކަމައްވާ އަލް އިމާމް އަބޫ ޔޫސުފްގެ ވާހަކައެކެވެ. އަބޫ ޔޫސުފުއަކީ އިސްލާމީ ތާރީޚްގެ ވާހަކަތައް އަޑުއަހާ މީހަކަށް އޮޅިފައިނުވާނޭހެން މަޝްހޫރު ޣާޒީއެއްވެސް މެއެވެ. އަދި އެއީ އަބޫ ހަނީފާގެ އެންމެ އިސް ދަރިވަރެވެ. ކުޑައިރު އަބޫ ޔޫސުފަކީ ވަރަށް ފަގީރު ދިރިއުޅުމެއް އުޅުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އަބޫ ހަނީފާގެ ކުލާސްތަކަށް ހާޒިރުވާތީ އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަ އެކަމާ ނުރުހިވަޑައިގެން ދުނިޔަވީ މަސައްކަތެއް ކުރުމަށް ވިޔަފާރި ސަރަހައްދައް ގޮސް އުޅުމަށް އަމުރު ކުރައްވައެވެ. ނަމަވެސް އަބޫ ހަނީފާ އަބޫ ޔޫސުފަށް ވަރަށް ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދެއްވައެވެ. ކުލާހަށް ވަޑައިނުގެންފިނަމަ އެކަމާ ނުރުހުންވެ ސަބަބު އައްސަވައެވެ.

އެއްދުވަހަކު އަބޫ ޔޫސުފު އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަގެ ވާހަކަ އަބޫ ހަނީފާ ކައިރީ ވިދާޅުވެދެއްވިއެވެ. އަބޫ ހަނީފާ އަބޫ ޔޫސުފުގެ ބައްޕަ ހާޒިރުކުރައްވައި އެއްސެވިއެވެ. "ތިބާގެ ދަރިފުޅު ދުވާލަކަށް ކިހާ ވަރެއްގެ އުޖޫރައެއް ހޯދާ ހެއްޔެވެ؟" ބައްޕަ ދެންނެވިއެވެ. "ދެ ދިރުހަމެވެ." ދެން އަބޫ ހަނީފާ ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންނަ، ކަލޭގެ ދަރިފުޅު ކިޔަވަން ދޫކޮއްލާނޭ ނަމަ ދުވާލަކު ދެ ދިރުހަމް ދޭނަމަވެ."
މިގޮތުގެ މަތިން އަބޫ ޔޫސުފު އެކަލެގެފާނުގެ އުސްތާޛު ކައިރިން ކިޔަވަމުން ގޮސް ބޮޑުވެ ޒުވާނަކަށް ވީއިރު އެކަލޭގެފާނާއިއެކު ކިޔަވާ އެހެން ކުދިންގެ ތެރޭގައި ފާހަގަ ކޮއްލެވޭ ވަރަށް މޮޅުވިއެވެ. މިހެން ކަންކަން ވެފައިވަނިކޮށް އެއްފަހަރަކު އަބޫ ޔޫސުފަށް ވަރަށް ބޮޑު ބައްޔެއްޖެހި އެނދުމަތީ އޮންނަވަން ޖެހިވަޑައިގަތެވެ. އަބޫ ހަނީފާ އެގެޔަށް ޒިޔާރަތް ކުރައްވައި އަބޫ ޔޫސުފުގެ ދެރަހާލުކޮޅު ފެނިވަޑައިގަން އެކަމާ ދެރަފުޅުވިއެވެ. އަދި އެބަލީގެ ގަދަކަމުން އަބޫ ޔޫސުފު އަވަހާރަ ވެދާނެކަމަށް ބިރުފުޅުގަތެވެ. އަދި އަބޫ ޔުސުފުދޫކޮށް ދަމުން އެކަލޭގެފާނު އަމިއްލަ ނަފްސަށް ވިދާޅުވިއެވެ. "އޭ އަބޫ ޔޫސުފެވެ. އަހަންނަށް ފަހު މީސްތަކުންނަށް ކަލޭ ހިދުމަތް ކޮއްދޭނެ ކަމަށް އަހަރެން ކިހާ އުއްމީދެއް ކުރިން ހެއްޔެވެ!" އަބޫ ހަނީފާ އެދުވަހު ކުލާހަށް ވަޑައިގެންނެވި ގޮތް މީހުން ސިފަކުރަނީ ދެރަވެގެން ބިންމަތީ ފައިކާއްތަމުން ދާ މީހެއް ދިޔަފަދައިންނެވެ.
ދުވަސް ކޮޅެއްފަހެވެ. އަބޫ ޔޫސުފުގެ ބަލި ﷲގެ ރަހުމަތުން ރަނގަޅު ކުރައްވައިފިއެވެ. އެދުވަހު އެކަލޭގެފާނު ފެންވަރައި ތައްޔާރުވެގެން އުސްތާޛުގެ ކުލާހަށް ހާޒިރުވުމަށްޓަކައި ނުކުތްތަނުން އެކަލޭގެފާނުގެ އަވައްޓެރިން އެކަލޭގެފަނަށް ބުންޏެވެ. "ކޮންތާކަށްތޯއެވެ؟"
"އުސްތާޛުގެ ދަރުހަށެވެ." އަބޫ ޔޫސުފު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ.
އެބައިމީހުން ބުންޏެވެ. "އަދިވެސް ކަލޭގެފާނު ކިޔަވަނީ ތޯއެވެ؟ މިހާރު ކަލޭގެފާނު ކިޔަވާކަށް ޖެހިވަޑައެއް ނުގަންނަވާނެއެވެ. ކަލޭގެފާނާއި ބެހޭގޮތުން ޝޭހު ވިދާޅުވި ބަސްފުޅެއް ނާއްސަވަންތޯއެވެ؟"
"ޝޭހު ވިދާޅުވީ ކީކޭ ހެއްޔެވެ؟" އަބޫ ޔޫސުފް އެއްސެވިއެވެ.
އެބައިމީހުން ބުންޏެވެ. "ޝޭހު ވިދާޅުވިއެވެ. ' އަހަރެންނަށް ފަހު މީސްތަކުންނަށް ކަލޭގެފާނު ހިދުމަތް ކޮއްދެއްވާނެ ކަމަށް އަހަރެން އުއްމީދުކުރީމެވެ.' މާނައީ ކަލޭގެފާނަށް ޝޭހު ދެނެލައްވާ ހުރިހާ އެއްޗެއް އެނގިލައްވައެވެ. އަދި މިއަދު ޝޭހު މަރުވިނަމަވެސް ޝޭހުގެ ގޮނޑީގައި ކަލޭގެފާނު އިށީންދެވަޑައި ގަންނަވާނެއެވެ."
އެވަގުތު އަބޫ ޔޫސުފަށް އެކަލޭގެފާނުގެ ނަފްސާމެދު ހައިރާންވެ އުފަލުން މިސްކިތައް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އަދި އަބޫ ހަނީފާގެ ކުލާސް (ކިޔަވައިދޭ ބުރު) މިސްކިތުގެ ކަނަކުން ފެނިވަޑައިގެން އަނެއް ކަނަށްގޮސް އިށީނދެވަޑައިގެން ކިޔަވައިދީ ފަތުވާ ދޭން ފައްޓަވައިފިއެވެ.
އެވަގުތު އަބޫ ހަނީފާއަށް އެ އާ ކުލާސް ފެނިވަޑައިގެން އެއްސެވެ. އެއީ ކާކުގެ ކުލާހެއް ހެއްޔެވެ؟ އެތާ ތިބި މީހުން ބުންޏެވެ. "އަބޫ ޔޫސުފުގެއެވެ."
"އޭނަގެ ބަލި ފަސޭހަވީހެއްޔެވެ؟" ޝައިހް އެއްސެވެ.
"އާދޭހެވެ." އެބައިމީހުން ޖަވާބުގައި ބުންޏެވެ.
އަބޫ ހަނީފާ ވިދާޅުވިއެވެ. "އޭނާ އަހަރެމެންގެ ކުލާހަށް ނައީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟"
އެބައިމީހުން ބުންޏެވެ. "އޭނާއަށް ކަލޭގެފާނު އޭނާއާ ބެހޭގޮތުން ބުނި ބަސްފުޅުގެ ހަބަރުދެވުނީއެވެ. އެހެންކަމުން ކަލޭގެފާނުގެ ކައިރިން އިތުރު އިލްމެއް ބޭނުންނުވާތީ މީސްތަކުންނަށް ކިޔަވައިދޭން ފެށީއެވެ."
އެހިނދު އަބޫ ހަނީފާ އެދަނޑިވަޅުގައި ހައްދަވާނޭ ގޮތެއް ވިސްނަނިކޮށް އަބޫ ޔޫސުފަށް ފިލާވަޅެއް ދަސްކޮއްދޭނެ ހިޔާލެއް ވިސްނިވަޑައިގަތެވެ. އެހިނދު އަބޫ ހަނީފާގެ ދަރިވަރަކަށް ވިދާޅުވިއެވެ. "އޭ މިވެނި މީހެއްގެ ދަރި މިވެނި މީހާއެވެ. އެތާނގައި އެއިން ޝައިހްގެ ކައިރިޔަށް ގޮސް ތިމަންގެ ސުވާލެއް އެބަ އޮތޭ ބުނާށެވެ. އެއިރުން އެނާ ވަރަށް އުފާވާނެތެވެ. އެހެނީ އޭނާ އެތާނގައި އެއިނީ މީހުން ސުވާލުކުރޭތޯއެވެ."
"އަދި އޭނާއަށް ސުވާލުކުރާށެވެ. 'މީހަކު، އޭނަގެ ގަމީސް ފަހާމީހަކަށް ކުރުކުރަން ދީފައި ދުވަސްކޮޅަކުން އެނބުރި ބަލައި އައުމުން އޭނާއަށް ގަމީހެއް ދިންކަމަށް އިދިކޮޅު ހެދިއެވެ. ދެން މިމީހާ ޕޮލިހަށް ގޮސް އެމައްސަލަ ޖައްސައި، ޕޮލިހުން އައިސް އެމީހާގެ ގަމީސް ހޯދައިދިނެވެ. ސުވާލަކީ ފަހާމީހާއަށް ގަމީސް ކުރު ކުރުމުގެ އުޖޫރަދޭންޖެހޭނެތޯ ނޫނީ ނޫންތޯއެވެ؟"
"އަދި އޭނާ އާނއެކޭ، އޭނައަށް ލިބެންޖެހޭނޭ ބުނެފިނަމަ ޖަވާބު ނުބައޭ ބުނާށެވެ. އަދި ނޫނެކޭ ލިބޭކަށް ނުޖެހޭނޭ ބުނެފިނަމަވެސް ޖަވާބު ނުބައިކަމަށް ބުނާށެވެ."
މި އުނދަގޫ ސުވާލު ދަސްވީތީ އުފަލުން އިނދެ މިދަރިވަރު އަބޫ ޔޫސުފުގެ ކުލާހަށް ގޮސް އިށީނދެފައި ބުންޏެވެ. "އޭ ޝައިހެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ސުވާލެއް އެބަ އޮތެވެ."
އަބޫ ޔޫސުފު އެއްސެވެ. "ކަލޭގެ ސުވާލަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟"
ދެން އެ ދަރިވަރު އެސުވާލުކޮށް ރަނގަޅައް ނުނިމެނީސް ޖަވާބުގައި އަބޫ ޔޫސުފް ބުންޏެވެ. "އާއެކެވެ. އޭނާއަށް އުޖޫރަ ލިބެންޖެހޭނެއެވެ. އެއީ އޭނަ މަސައްކަތް ކުރީތީއެވެ."
ސުވާލުކުރި މީހާ ބުންޏެވެ. "ނޫނެކެވެ. ނުބައެވެ"
މިކަމާ އަބޫ ޔުސުފު ހައިރާންވެ އިރުކޮޅަކު މައްސަލައާއިމެދު ފުންކޮށް ވިސްނުމަށްފަހު ވިދާޅުވިއެވެ. "އަސްލު އޭނާއަށް އުޖޫރަ ދޭކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ."
ސުވާލުކުރިމީހާ ދެންވެސް ބުންޏެވެ. "ނޫނެކެވެ. މިފަހަރުވެސް ނުބައެވެ."
އަބޫ ޔޫސުފު އެމީހާއަށް ބަލަން އިނދެފައި ވިދަޅުވިއެވެ. "ﷲ ގަންދީބުނަމެވެ. ކަލޭ މިތަނަށް ފޮނުވީ ފަހެ ކާކު ހެއްޔެވެ؟"
ސުވާލުކުރި މީހާ އެވަގުތު އަބޫ ހަނީފާއަށް އިޝާރާތްކޮއްފަ ބުންޏެވެ. "ތިމަންނަ މިތަނަށް ފޮނުވީ ޝައިހެވެ."
އެވަގުތު އަބޫ ޔޫސުފު އެބައްދަލުވުމުން ތެދުވެވަޑައިގަން ގޮސް އަބޫ ހަނީފާގެ އަރިހުގައި ވިދާޅުވިއެވެ. "ޝައިހެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ސުވާލެއް އެބަ އޮތެވެ."
އަބޫ ހަނީފާ އަޅާއެއްނުލައްވައެވެ. އެވަގުތު އަބޫ ޔޫސުފް ވަޑައިގެން އަބޫހަނީފާގެ ކުރިމަތީގައި ކަކޫޖަހައި އިށީނުމަށްފަހު ވަރަށް އަދަބުވެރިކަމާއެކު ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. "ޝައިހެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ސުވާލެއް އެބަ އޮތެވެ."
އަބޫ ހަނީފާ ވިދާޅުވިއެވެ. "ކަލޭގެ ސުވާލަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟"
އަބޫ ޔޫސުފު ވިދާޅުވިއެވެ. "ސުވާލަކީ ކޮބައިކަން ޝައިހަށް އެނގިލައްވާނެއެވެ."
"ފަހާމީހާއާއި ގަމީހުގެ ސުވާލު ހެއްޔެވެ؟" އަބޫ ހަނީފާ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ.
"އާދެ!" އަބޫ ޔުސުފް ޖަވާބުދިނެވެ.
އަބޫ ހަނީފާ ވިދާޅުވިއެވެ. "ޖަވާބު ކަލޭ ދޭށެވެ. ކަލެއަކީ ޝައިހެއްނޫން ހެއްޔެވެ؟"
އަބޫ ޔޫސުފު ވިދާޅުވިއެވެ. "އެހެނެއް ނޫނެވެ. ޝައިހަކީ ކަލެގެފާނެވެ."
ދެން އަބޫ ހަނީފާ އެ ސުވާލުގެ ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. "އަހަރެމެން ބަލާނީ އޭނާ އެ ގަމީސް ކުރުކޮއްފައިވަނީ ކިހާވަރަކަށްތޯ. އޭނާ އޭގެ ވެރިމީހާގެ އިސްކޮޅަށް ހެޔޮވަރަށް ބުރިކޮއްފައިވަނަމަ އޭނާ ވަނީ އޭނަގެ މަސައްކަތް ބަރާބަރަށް އަދާކޮއްފަ. އެއަށްފަހު އޭނާ އެ ގަމީސް ނުދޭކަމަށް ބުނިނަމަވެސް އޭނަގެ މަސައްކަތް ކޮއްފައިވާތީ އުޖޫރަ ލިބެންޖެހޭނެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ގަމީސް ވަނީ އޭނަގެ އަމިއްލަ ގަޔަށް ހެޔޮވަރުވާވަރަށް ބުރިކޮއްފަ ނަމަ އޭނާ އެވަނީ އޭނަޔަށް އެ ގަމީސް ހެޔޮވަރުކޮއްފަ، އެހާލަތުގައި އުޖޫރަ ފަހާމީހާއަކަށް ދޭކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ."
މި ޖަވާބު އަޑުއެހުމަށް ފަހު އަބޫ ޔޫސުފުތެދުވެ އަބޫ ހަނީފާގެ ނިތްކުރިއަށް ބޮސްދެއްވުމަށްފަހު އެ ކުރެވުން ކަންތަކާއި މެދު ހިތާމަކޮށް އަބޫ ޙަނީފާގެ ދަރިވަރެއްގެ ގޮތުގައި އަބޫ ހަނީފާ އަވަހާރަވަންދެން އުޅުއްވިއެވެ. އަމިއްލަ ކުލާހެއް ހިންގެވީ އަބޫ ހަނީފާ އަވަހާރަވުމަށް ފަހުގައެވެ.

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...